feat: add chapter 13-product-maintenance specs

chapters/13-product-maintenance/01-lesson-observability-and-monitoring/spec.md

@@ -0,0 +1,100 @@
+# مشخصات درس‌نامه: مشاهده‌پذیری و مانیتورینگ منابع سرور (Observability & Monitoring)
+- **شناسه در سیلابس:** `L13.2`
+- **فصل:** فصل ۱۳: نگهداری محصول (Ch 13)
+- **نوع محتوا:** 📘 درس‌نامه متنی
+- **زمان تقریبی مطالعه:** ۱۶ دقیقه
+- **پیش‌نیازهای مستقیم:** `L13.1` (اهداف فصل سیزدهم)
+
+---
+
+## ۱. اهداف یادگیری (Learning Objectives - Bloom's Taxonomy)
+دانشجو پس از مطالعهٔ این درس‌نامه باید بتواند:
+- [ ] **درک کند (Understand):** تفاوت میان «مانیتورینگ ساده» (آیا سرور بالاست؟) با «مشاهده‌پذیری عمیق» (چرا حافظه رم پر شده و کدام روت باعث کندی است؟) را شرح دهد.
+- [ ] **تحلیل/ارزیابی کند (Evaluate):** چهار سیگنال طلایی پایداری نرم‌افزار (تأخیر Latency، ترافیک Traffic، نرخ خطا Errors، و درجه اشباع منابع Saturation) را در داشبوردهای ابری تحلیل کند.
+- [ ] **به‌کار ببندد (Apply):** نمودارهای زنده‌ی مصرف حافظه (RAM)، پردازنده (CPU)، دیسک، و اتصالات فعال دیتابیس Supabase را در پنل‌های لیارا و ورسل بازرسی و مدیریت نماید.
+- [ ] **ایجاد کند (Create):** راهکارهای برطرف‌سازی نشت حافظه (Memory Leaks) در روت‌های Next.js را با کمک ابزارهای بهینه‌سازی شناسایی کند.
+
+---
+
+## ۲. محدوده و مرزهای محتوا (Scope & Boundaries)
+
+### آنچه باید پوشش داده شود (In-Scope):
+1. **استعاره علائم حیاتی بیمار در اتاق مراقبت‌های ویژه (ICU):**
+   * پزشک تنها به زنده بودن بیمار نگاه نمی‌کند؛ فشار خون، ضربان قلب و اکسیژن خون را رصد می‌کند.
+2. **چهار سیگنال طلایی گوگل برای ارزیابی سلامت سیستم‌ها (Four Golden Signals):**
+   * ۱. تاخیر (Latency): مدت زمانی که طول می‌کشد تا سرور به درخواست کاربر پاسخ دهد (بررسی شاخص‌های p50 و p95).
+   * ۲. ترافیک (Traffic): حجم تقاضا و تعداد درخواست‌های وارده در ثانیه/دقیقه.
+   * ۳. نرخ خطا (Errors): درصد درخواست‌هایی که با کدهای خطای ۵۰۰ یا ۴۰۰ شکست می‌خورند در مقایسه با پاسخ‌های ۲۰۰ موفق.
+   * ۴. درجه اشباع (Saturation): درصد مصرف منابع محدود سرور (رم، پردازنده، دیسک، تعداد اتصالات استخر دیتابیس).
+3. **رصد زنده منابع در کنسول پلتفرم ابری لیارا:**
+   * نمودارهای لحظه‌ای پردازنده (CPU) و رم (Memory) در داشبورد برنامه پورتفولیو.
+   * تشخیص وضعیت کرش ناشی از کمبود رم (Out of Memory - OOM) و نحوه ارتقای اندازه پلن یا ری‌استارت کانتینر.
+4. **رصد متریک‌ها در داشبورد Vercel:**
+   * مشاهده درصد درخواست‌های کش‌شده در لبه (Edge Cache Hit Ratio) و تاخیر توابع سرورلس.
+5. **رصد شاخص‌های پایگاه داده در کنسول Supabase:**
+   * تعداد کانکشن‌های باز به PostgreSQL و اطمینان از بسته شدن مناسب اتصالات در Server Actions.
+6. **کال‌اوت‌های آموزشی و هشدار کوئرا:**
+   * کال‌اوت بنفش (`<details class="violet">`): مفهوم شاخص صدک ۹۵ام (p95 Latency)؛ چرا بررسی «میانگین» گول‌زننده است و تاخیر کندترین ۵ درصد کاربران را پنهان می‌کند.
+   * کال‌اوت سبز (`<details class="green">`): مشاهده نمودار مصرف رم لیارا در مقیاس مگابایت که برای پورتفولیو معمولاً زیر ۱۵۰ مگابایت بسیار پایدار است.
+   * کال‌اوت قرمز (`<details class="red">`): خطر نشت حافظه (Memory Leak)؛ ذخیره آرایه‌های غول‌پیکر در متغیرهای سراسری خارج از توابع که سرور را وادار به ریستارت مداوم می‌کند.
+
+### آنچه نباید وارد آن شویم (Out-of-Scope):
+- نصب سیستم‌های پیچیده پایش کلاستری Prometheus و Grafana.
+- تنظیمات شبکه SDN دیتاسنترها.
+
+---
+
+## ۳. مفاهیم کلیدی و کلمات تخصصی (Key Concepts & Terms)
+
+| اصطلاح انگلیسی | معادل فارسی مصوب | توضیح یک‌خطی ساده |
+| :--- | :--- | :--- |
+| Golden Signals | سیگنال‌های طلایی سلامت | چهار معیار کلیدی سنجش عملکرد و قابلیت اطمینان سیستم‌های نرم‌افزاری تحت شبکه |
+| Latency (p95) | تاخیر صدک نود و پنج | حداکثر زمانی که طول می‌کشد تا ۹۵٪ کاربران پاسخ درخواست خود را دریافت کنند |
+| Saturation | اشباع منابع | میزان پر بودن یا نزدیک شدن ظرفیت پردازنده، حافظه یا شبکه به سقف ۱۰۰ درصدی |
+| Memory Leak | نشت حافظه | باگی که در آن حافظه اشغال‌شده پس از اتمام کار آزاد نشده و سرور را به سمت کرش OOM می‌برد |
+| OOM (Out of Memory) | خطای اتمام حافظه | وضعیتی که سیستم‌عامل به دلیل پر شدن ۱۰۰٪ رم، فرآیند اجرای برنامه را اجباراً متوقف می‌کند |
+| Connection Pooling | استخر اتصالات دیتابیس | مدیریت اشتراکی کانکشن‌های پایگاه داده برای جلوگیری از باز شدن صدها اتصال همزمان سنگین |
+
+---
+
+## ۴. جایگاه‌های تصاویر و نمودارها (Visual & Diagram Placeholders)
+> **راهنمای ایجنت نویسنده:** تمام تصاویر باید در پوشهٔ `images/` ذخیره شده و در جدول تک‌خانه‌ای وسط‌چین درج شوند:
+
+1. **تصویر کاور درس:** `images/cover.png`
+   * **موضوع:** مانیتورهای نئونی مدرن با نمودارهای ضربان قلب دیجیتال، مصرف رم و پردازنده و عقربه‌های سرعت لود صفحات.
+2. **چهار سیگنال طلایی سلامت سیستم:** `images/four-golden-signals-infographic.png`
+   * **موضوع:** اینفوگرافیک ۴ گانه: تاخیر (کرنومتر)، ترافیک (موج ورودی)، خطا (آیکون ارور قرمز)، و اشباع (گیج نشانگر رم و سی‌پی‌یو).
+3. **نمودارهای مصرف منابع در داشبورد لیارا:** `images/liara-metrics-graphs.png`
+   * **موضوع:** اسکرین‌شات از پنل پایش لیارا با خطوط نمودار مصرف رم و پردازنده بر حسب درصد و مگابایت در طول ۲۴ ساعت.
+4. **داشبورد متریک‌های پایگاه داده Supabase:** `images/supabase-database-metrics.png`
+   * **موضوع:** اسکرین‌شات از بخش Database Metrics در سوپابیس با نمودار کانکشن‌های فعال و فضای اشغال‌شده دیسک.
+
+---
+
+## ۵. بخش‌بندی و ساختار محتوایی پیشنهادی درس‌نامه (`README.md`)
+
+1. **تیتر اصلی:** `# مشاهده‌پذیری و مانیتورینگ منابع سرور (Observability & Monitoring)`
+2. **مقدمه:** سایت بالا آمد؛ اما چگونه مثل یک پزشک متخصص، ضربان قلب و علائم حیاتی سرور خود را از راه دور رصد کنیم؟
+3. **جدول کاور درس**
+4. **استعاره رانندگی با سرعت ۲۰۰ کیلومتر با داشبورد خاموش!**
+   * اگر عقربه بنزین، دمای آب و سرعت‌سنج نباشد، هر لحظه منتظر انفجار موتور باشید.
+5. **معرفی ۴ سیگنال طلایی گوگل برای سنجش پایداری وب:**
+   * تاخیر (Latency)، ترافیک (Traffic)، خطاها (Errors)، و اشباع منابع (Saturation).
+6. **خوانش نمودارهای مصرف در پلتفرم ابری لیارا:**
+   * بررسی رم و پردازنده؛ چه موقع سرور زیر بار کم می‌آورد و نیاز به افزایش پلن دارد؟
+7. **کالبدشکافی خطای مرگبار Out of Memory (OOM):**
+   * چرا رم سرور پر می‌شود و چطور با کدهای استاندارد از نشت حافظه جلوگیری کنیم؟
+8. **پایش اتصالات پایگاه داده در Supabase:**
+   * مفهوم Connection Pooling و جلوگیری از قفل شدن دیتابیس توسط اکشن‌های سرور.
+9. **باکس نکته Quera (`<details class="violet">`):** جادوی شاخص صدک ۹۵ام (p95)؛ چرا میانگین‌ها دروغ می‌گویند و تاخیر افراد با اینترنت ضعیف را پنهان می‌کنند.
+10. **باکس هشدار Quera (`<details class="red">`):** هرگز فایل‌های بزرگ یا استریم‌های ویدیویی را بدون کش روی سرور اصلی پردازش نکنید؛ فشار آنی پردازنده مساوی با قطع سایت خواهد بود.
+11. **باکس رضایت‌بخش Quera (`<details class="green">`):** تماشای نمودارهای آرام و سبز مصرف منابع پورتفولیو پس از استقرار موفق و پایدار.
+12. **جمع‌بندی درس‌نامه:** تسلط بر پایش منابع سرور؛ ورود به مبحث حیاتی هشدارهای زنده و سیستم اعلان آپتایم ۲۴ ساعته در درس بعدی.
+
+---
+
+## ۶. معیارهای پذیرش (Acceptance Criteria for Reviewer)
+- [ ] تمایز میان Monitoring سطحی و Observability عمیق تبیین شود.
+- [ ] سیگنال‌های چهارگانه طلایی به همراه شاخص‌های آماری نظیر p95 تشریح گردند.
+- [ ] نحوه خواندن داشبوردهای مصرف منابع در لیارا و ورسل آموزش داده شود.
+- [ ] مفهوم خطای OOM و روش‌های پیشگیری از نشت حافظه لحاظ گردد.